Παγωμένος ο ποταμός Βενέτικος, αρχές Ιανουαρίου 2026. Λίγους μήνες πριν Σεπτέμβρης του 2025 δίνεται έγκριση για ένα ακόμη υδροηλεκτρικό. (ΦΩΤΟ: Εμμανουήλ Κεχριμπάρης)
Σοβαρές και σε μεγάλο βαθμό μη αναστρέψιμες οικολογικές επιπτώσεις προκαλεί η υλοποίηση εγκατάστασης φραγμάτων στον ποταμό Βενέτικο, παραπόταμο του Αλιάκμονα. Πηγάζει από την Πίνδο, στην περιοχή των Γρεβενών και είναι γνωστός για την άγρια ομορφιά του και τα πέτρινα ηπειρώτικα γεφύρια του. Ήδη ένας ακόμη «Μικρό Υδροηλεκτρικός Σταθμό (ΜΥΗΣ) πήρε πρόσφατα έγκριση περιβαλλοντικών όρων για ισχύος 0,98MW στη θέση “ποταμού Βενέτικου” στην περιοχή Αλατόπετρας και Καληράχης.
Αν και το έργο χαρακτηρίζεται “μικρό”, οι επιπτώσεις του μόνο αμελητέες δεν είναι, καθώς είναι ένας ποταμός υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, του οποίου η προστασία της φυσικής ροής του θεωρείται κρίσιμη για τη διατήρηση των οικοσυστημάτων της περιοχής. Διασχίζει ορεινά και ημιορεινά τοπία με πλούσια φυσική βλάστηση και αποτελεί ένα από τα πιο φυσικά και σχετικά αδιατάρακτα ποτάμια της Ελλάδας.
Πολλοί περιβαλλοντικοί φορείς και πρωτοβουλίες κατοίκων καταγράφουν τον Βενέτικο ως ποτάμι που βρίσκεται στο “στόχαστρο” πιέσεων για μικρά υδροηλεκτρικά έργα (HPP), στο πλαίσιο ευρύτερων επιχειρηματικών και ενεργειακών σχεδιασμών στην Πίνδο και σε άλλα ορεινά ποτάμια της Ελλάδας. Τέτοια έργα μπορεί να περιλαμβάνουν μικρές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας ή φράγματα που παρεμποδίζουν τη ροή και ουσιαστικά δεν αποτελεί βιώσιμη, φιλοπεριβαλλοντική επένδυση σύμφωνα με την αρμόδια Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Άλλωστε και η νέα στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια, ώστε να αποκατασταθεί η ελεύθερη ροή τους.
Αντιδράσεις κατοίκων
Όπως αναφέρεται από την Κίνηση για την Προστασία των Νησίδων “όσον αφορά τον Βενέτικο, ήδη στον άνω ρου του λειτουργούν πέντε φράγματα και προγραμματίζονται άλλα οκτώ τουλάχιστον. Τα έργα αυτά δεν έρχονται ως μια συνολική πρόταση επέμβασης στον ποταμό αλλά ως μεμονωμένες περιπτώσεις εταιρειών που λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία με διαφορετικά ονόματα. Έτσι παρακάμπτονται οι απαιτήσεις της νομοθεσίας και περνούν ως μικρής όχλησης επεμβάσεις.
Στις παρακείμενες κοινότητες οι εταιρείες υπόσχονται ως αντισταθμιστικό όφελος το 1,9 % της αξίας του ρεύματος, ωστόσο τα έργα έχουν σαν αποτέλεσμα την de facto ιδιωτικοποίηση του νερού, εφόσον παύει να επιτρέπεται κάθε άλλη χρήση του. Οι συνέπειες στο ποτάμιο οικοσύστημα και στα είδη και τη χλωρίδα που φιλοξενεί είναι τουλάχιστον τραγικές, καθώς οι επεμβάσεις εκτός από τα φράγματα περιλαμβάνουν τεράστιους αγωγούς, διευθετήσεις της κοίτης, χωματουργικά, διάνοιξη δρόμων, τσιμέντωμα κ.α.
Οι ευαίσθητοι πολίτες των Γρεβενών λένε ένα μεγάλο όχι στο έγκλημα που ήδη διαδραματίζεται, όπως και τα υπόλοιπα μείζονα που στοχεύουν στην καταστροφική μανία των ξένων και ανάλγητων εταιρειών της εφήμερης κερδοσκοπίας.”
Ο Βενέτικος, φιλοξενεί μεγάλη βιοποικιλότητα (ψάρια, αμφίβια, πουλιά), λειτουργεί ως οικολογικός διάδρομος, συμβάλλει στη διατήρηση της ποιότητας των υδάτων και του τοπίου, και υποστηρίζει δραστηριότητες όπως ο οικοτουρισμός και η αναψυχή.
Το “μεγάλο σχέδιο”: Κατακερματισμός και συγκάλυψη
Τα ΜΥΗΕ έχουν πολύ χαμηλή απόδοση, πρόκειται ουσιαστικά για μη βιώσιμες επενδύσεις και υποβαθμίζουν τα εύθραυστα ποτάμια οικοσυστήματα. Παρόλα αυτά, λαμβάνουν περιβαλλοντική αδειοδότηση και εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητά τους από επιδοτήσεις!
Όπως εξηγεί ο Δρ. Γεώργιος Καρέτσος (δασολόγος, τ. ερευνητής ΙΜΔΟ), τα έργα αυτά προωθούνται ως “μικρά” για να παρακάμπτουν τη νομοθεσία, χωρίς να εξετάζεται η σωρευτική περιβαλλοντική επιβάρυνση. Ο Βενέτικος, αντί για ποτάμι, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια “κλιμακωτή δεξαμενή ενέργειας”, χάνοντας τον φυσικό του χαρακτήρα και τη λειτουργία του ως ζωντανού οικοσυστήματος.
Ο Βενέτικος δεν είναι για “αξιοποίηση” — είναι για ζωή
Ο Βενέτικος είναι ποταμός ιστορίας, πολιτισμού και φυσικής ομορφιάς. Δεν ανήκει σε εταιρείες. Η υπεράσπιση του δεν είναι “αντίδραση στην ανάπτυξη” — είναι υπεράσπιση του αυτονόητου δικαιώματος των ανθρώπων και της φύσης να συνυπάρχουν.
