Του Σάλαχ Μούσα
Αν μου είχε παραχωρηθεί η δύναμη να διασχίσω τον χρόνο και να φτάσω σήμερα στη Γάζα, θα έβρισκα τον εαυτό μου μπροστά σε μια νέα υπαρξιακή κρίση. Η πραγματικότητα, σαν ένας κουρασμένος μύθος, επαναλαμβάνει τον εαυτό της· οι απόγονοί μας ζουν υπό τον ίδιο ουρανό των βομβαρδισμών, αντιμέτωποι με εκείνο που ο καταραμένος Τραμπ ονόμασε, στις 30 Σεπτεμβρίου 2025, «ειρηνευτικό σχέδιο για τον τερματισμό του πολέμου». Ο Παλαιστίνιος σήμερα ατενίζει ένα σκηνικό πυκνό και πολύπλοκο· στέκεται ανάμεσα σε ελπίδες και χαλάσματα, ανάμεσα στο όνειρο και στη σκληρή ύλη της πραγματικότητας, ανάμεσα σε μια αισιοδοξία που τσούζει και σε μια απαισιοδοξία που πληγώνει. Στη Γάζα, όπου η φωτιά συναντά την πείνα και η πολιορκία γίνεται ανάσα, ο Παλαιστίνιος περικυκλώνεται από ένα αμερικανικό σχέδιο που του προσφέρεται σαν αναπόδραστο πεπρωμένο, σαν γραφή που του επιβάλλεται χωρίς να τον ρωτούν.
Δεν τολμά να χαρεί ούτε να παραδοθεί. Ακούει τις διεθνείς επευφημίες, τα χειροκροτήματα εκείνων που δεν κουβαλούν το βάρος της στάχτης· όμως ξέρει: ο ενθουσιασμός δεν είναι δικαιοσύνη, είναι απλώς η τέχνη της ισχύος να ξαναγράφει τις ιστορίες των αδυνάτων. Πώς λοιπόν να πει η Γάζα «ναι» ενώ βυθίζεται στα ερείπια; Και πώς μπορεί ο αιχμάλωτος να υπογράψει τη δική του καταδίκη;
Παράξενος ο άνθρωπος: γελά ενώ ματώνει, ελπίζει ενώ γνωρίζει πως η ελπίδα δεν έρχεται, και επιμένει να βαφτίζει την ψευδαίσθηση αλήθεια.
Η ουσία του σχεδίου δεν υπήρξε παρά μια τελετουργική προσπάθεια να αφαιρεθεί από το Ισραήλ η κατηγορία της γενοκτονίας και να παρουσιαστεί ως θύμα που αμύνεται, ενώ οι Παλαιστίνιοι εμφανίζονται σαν μια επικίνδυνη σκιά που πρέπει να εξαλειφθεί. Είναι η πλήρης αναστροφή του καθρέφτη· ο δολοφόνος καθαγιάζεται, το θύμα ενοχοποιείται. Έτσι η λέξη «ειρήνη» μεταμορφώνεται σε προσωπίδα που κρύβει την επισημοποιημένη κατοχή.
Ο Παλαιστίνιος στη Γάζα κοιτά το Σχέδιο Τραμπ–Νετανιάχου σαν άνοιγμα ανάσας· μια παύση των αεροπλάνων, μια νύχτα χωρίς εκρήξεις, μια εκεχειρία τόσο εύθραυστη όσο σταγόνα νερού που πέφτει σε άγονη έρημο. Μα γνωρίζει βαθιά μέσα του ότι το σχέδιο είναι ραμμένο με κλωστές διαχωρισμού, με προθέσεις απομόνωσης· ένα σχέδιο που θολώνει ακόμη και τα ψήγματα διεθνούς αναγνώρισης της Παλαιστίνης ως κράτους — ίσως και να τα εξαφανίζει. Η Γάζα μένει φυλακισμένη στις φλόγες κι η Δυτική Όχθη καταβροχθίζεται από τον εποικισμό.
Εκεί, πάνω στα συντρίμμια, χαμογελά για μια στιγμή σωτηρίας, μα μέσα του τρέμει μήπως αυτή η σωτηρία είναι παγίδα· μήπως ο τερματισμός του πολέμου γίνει μια νέα επιτροπεία, ένα κλουβί χτισμένο από έναν κτηματομεσίτη που φαντάζεται τον εαυτό του προστάτη των εθνών.
Ίσως να σταματήσει ο θάνατος στη Γάζα. Μα ο φόβος είναι άλλος: μην εξαφανιστεί το έθνος ως έννοια, ως ψυχή. Αν η Νάκμπα ξερίζωσε τις ρίζες και ο πόλεμος του ’67 διέλυσε τον τόπο, τότε το Σχέδιο Τραμπ επιχειρεί να ακυρώσει την Παλαιστίνη ως ταυτότητα. Και εκεί στέκεται ο Παλαιστίνιος, γελώντας και κλαίγοντας μαζί, πάνω από μια πατρίδα που σβήνει αργά από τους χάρτες του κόσμου.
Λέει: ο πόλεμος σκοτώνει το σώμα μονομιάς, αλλά το σχέδιο αυτό σκοτώνει την ψυχή λίγο λίγο. Ο πόλεμος ρίχνει τα σπίτια· το σχέδιο γκρεμίζει τις καρδιές. Να γελάσω με τον πόλεμο επειδή είναι τίμιος στην αγριότητά του; Ή να κλάψω για το σχέδιο που φορά προσωπείο σωτηρίας;
Ο Παλαιστίνιος αποχωρεί από την αφήγηση και την παραδίδει στη σιωπή. Το Σχέδιο Τραμπ είναι γραμμένο σαν τελετουργικό για εκτέλεση. Μας έσφαξαν με ξίφη κι αντέξαμε· μας έσφαξαν με βόμβες και σηκωθήκαμε· τώρα θέλουν να μας σφάξουν με το μελάνι τους.
Εγώ, ο Παλαιστίνιος, ξέρω από το ’48 ότι ο πόλεμος κρύβεται στις λεπτομέρειες· στη δεύτερη παράγραφο, στο τρίτο κόμμα, στο περιθώριο που φαίνεται ασήμαντο.
Και εγώ, ο Παλαιστίνιος της Γάζας, γελώ και κλαίω ταυτόχρονα. Μου λένε: «Η γενοκτονία θα σταματήσει». Χειροκροτώ λίγο γιατί θέλω τα παιδιά να δουν έναν ύπνο χωρίς σειρήνες. Μα η πίκρα ανεβαίνει στο στόμα: Πού είναι το δικαίωμα αυτοδιάθεσης; Πού είναι η δικαιοσύνη για όσους έκαψαν τη Γάζα; Είμαι μόνο ένα πεινασμένο σώμα; Ή είμαστε λαός που ζητά ελευθερία;
Μήπως πρέπει να γελάσουμε ή να κλάψουμε; Να δεχτούμε την ψευδαίσθηση για να ζήσουμε, ή να την απορρίψουμε και να πεθάνουμε με αξιοπρέπεια; Η φιλοσοφία δεν έχει απαντήσεις· μόνο καθρέφτες. Και μέσα σε αυτούς ο Παλαιστίνιος βλέπει την αλήθεια: να δεχτεί το σχέδιο σημαίνει το τέλος του εθνικού ονείρου· να το απορρίψει σημαίνει συνέχιση της αιμορραγίας. Δεσμώτης του Σίσυφου, σπρώχνει τον βράχο στο άπειρο της ανηφόρας.
Τι όμορφος τίτλος· «Τερματισμός του πολέμου». Ξεσπούν κραυγές· οι νεκροί ανασύρονται, οι ζωντανοί επιστρέφουν στα σβησμένα σπίτια. Μα εγώ, ο Παλαιστίνιος, ξέρω: η σφαγή κρύβεται στα ψιλά γράμματα, στους ταπεινωτικούς όρους, στη γραφή του σκοπευτή που μετατρέπει τη Γάζα σε σκάκι παιγμένο με αίμα.
Ο θάνατος σε αυτή τη γη δεν χρειάζεται σφαίρα· αρκεί μια διεθνής επιτροπή με χαρτιά και στυλό. Εκεί αρχίζει η σφαγή στις λέξεις, στις παρενθέσεις, στις υποσημειώσεις που πέφτουν σαν αόρατα μαχαίρια πάνω στο λαιμό του τόπου.
Ναι — θέλουμε να σταματήσει η γενοκτονία. Μα δεν θέλουμε η παύση των πυρών να γίνει γενοκτονία της μνήμης και της πολιτικής μας ύπαρξης. Η Παλαιστίνη δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια «διοίκηση» υπό αμερικανική κηδεμονία· δεν μπορεί να γίνει παραρτηματικό έθνος, εύκολο να διαγραφεί.
Η Γάζα δεν είναι σήμερα απλώς πολιορκημένη γη· είναι το ίδιο το ερώτημα του Παλαιστίνιου: υπάρχω ή σβήνω; Κάθε σπίτι που σωριάζεται, κάθε παιδί που χάνεται, κάθε πληγή που μένει χωρίς φάρμακο, είναι σελίδα από ένα μεγαλύτερο βιβλίο: την ιστορία ενός ανθρώπου που αρνείται να γίνει σκιά στο θέατρο των ισχυρών.
Εγώ είμαι η Γάζα και η Γάζα είμαι εγώ. Γελάμε μαζί πάνω σε έναν θάνατο γραμμένο με το μελάνι της ειρήνης· σηκωνόμαστε σαν ποίημα που επιμένει να ολοκληρωθεί μέσα στο σφαγείο.
Κι εγώ, ο Παλαιστίνιος της αβύσσου, χορεύω πάνω σε ένα τεντωμένο σκοινί: γελώ για να μη με καταπιεί το κλάμα, και κλαίω γιατί ξέρω ότι η ειρήνη που έρχεται πάνω από το αίμα μου δεν είναι ειρήνη. Στα κρυφά άρθρα του Σχεδίου Τραμπ χάσκει ένα κενό σαν γκρεμός. Ακόμη ακούω τις εκρήξεις, τη ρητορική της «νέας Σπάρτης», όχι της διεθνούς νομιμότητας· ακόμη βλέπω τη Γάζα να σφυρηλατείται σε απέραντο στρατόπεδο φωτιάς και αίματος.
Κι εγώ, ο Παλαιστίνιος, ξέρω: η πρώτη προτεραιότητα είναι να σταματήσει η γενοκτονία που ανοίγει τάφους για ολόκληρες πόλεις. Αλλά η ζωή χωρίς ελευθερία είναι θάνατος σε αναβολή. Μην με αφήνετε να αιωρούμαι ανάμεσα στη σιωπή των κανονιών και στην κραυγή της προδομένης ιστορίας. Η Παλαιστίνη δεν ανταλλάσσει την πατρίδα με τη ζωή· γιατί η πατρίδα είναι η ίδια η ζωή.
